Ruimte voor sport

Beleidsadvisering en Ruimtelijke Ontwikkeling en Accommodaties
Elke sportieve activiteit heeft een ruimtelijk aspect. Je hebt ruimte nodig om te kunnen bewegen. Daarbij springen de vele voetbalvelden het eerst in het oog, gevolgd door andere binnen- en buitensportaccommodaties. De laatste 20 jaar zijn daar nog ruim 2000 fitnesscentra bijgekomen. 
Daarnaast is er een toenemende behoefte aan ruimte voor zgn. routegebonden vormen van sport, zoals wandelen, fietsen, skeeleren, mountainbiken, paardrijden, nordic walking en nieuwe sporten als frisbee, beachvolleybal etc. Deze activiteiten spelen zich niet af in een gestandaardiseerde sportvoorziening maar in de openbare ruimte van dorpen en steden. Ook het ‘landelijk buitengebied’, landschapsparken en recreatiegebieden spelen daarbij een belangrijke rol.

De voor sport benodigde ruimte is aanzienlijk. Het Kenniscentrum Recreatie (voorheen Stichting Recreatie) heeft in opdracht van NOC*NSF berekend dat er, tot het jaar 2020, voor locatie gebonden takken van sport (binnensporten, veldsporten, paardensport, golf, schaatsen, atletiek etc.) nog 9.000 ha extra ruimte nodig is.

Vooral in en rondom middelgrote en grote steden is er belangrijke concurrentie om de schaarse ruimte met andere vormen van ruimtegebruik, zoals wonen, werken, verkeer, scholen, sociaal/culturele voorzieningen etc. De laatste 20 jaar zijn daarom steeds meer buitensportcomplexen verplaatst naar randstedelijke gebieden. Ook hier is echter sprake van een toenemende concurrentie door de ontwikkeling van ‘leisure parks’, natuur- en recreatiegebieden.
Naast deze schaalvergroting moeten kinderen, ouderen en inactieve groepen in de gelegenheid gesteld worden om dicht bij huis op een laagdrempelige manier te kunnen sporten en bewegen.

Deze ontwikkelingen vragen een andere blik op het omgaan met de beschikbare ruimte. Dit geldt voor alle betrokkenen in en bij de sport; gebruikers, beheerders en beleidsmakers. Door de unieke netwerkstructuur van Sportservice Noord-Holland zien wij enerzijds op het sportveld, in de school en op straat en in het park de verschuivingen in de behoeftes aan sport en bewegen. Anderzijds zijn wij ons bewust van de beleidsmatige spanning tussen de economische kosten en de maatschappelijke baten van de ruimte voor sport.

Sportservice heeft de afgelopen jaren een bijdrage geleverd aan, geadviseerd bij:

  • De herinrichting van sportparken en andere grootschalige sportvoorzieningen (gemeenten en stadsdelen).
  • Het ontwikkelen van nieuwe concepten om sporten en bewegen in de wijk te stimuleren en te faciliteren.
  • Het uitbreiden en versterken van sportvoorzieningen in een zestal Noord-Hollandse recreatiegebieden (in opdracht van de provincie Noord-Holland). De versterking van de samenhang tussen sport en recreatie staat hierbij centraal.
  • Het adviseren bij de planning, bouw en beheer van sportvoorzieningen (gemeenten, sportorganisaties) zodat de omstandigheden worden gecreëerd waarin iedereen een levenlang kan sporten en bewegen.


Sportservice Noord-Holland beschikt over de expertise om gebruikers, beheerders en beleidsmakers hierbij te ondersteunen. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erik Puyt of Peter van der Aart  

Sportservice Noord-Holland onderscheidt daarbij zeven aandachtsgebieden:

  1. Beleidsadvisering aan gemeenten, sportorganisaties en regiokantoren.
  2. Accommodatiebeleid en ruimtelijke ontwikkeling op gemeentelijk niveau.
  3. Visieontwikkeling
  4. Realisatie en beheer van accommodaties, optimaliseren gebruik en beheer van sportvoorzieningen: Het Vijf Stappenplan
  5. Accommodatiescan: opstellen van een lange termijn accommodatiebeheersplan
  6. Bovenlokale afstemming/GIS-applicatie
  7. Ruimtelijke ontwikkeling


1. Beleidsadvisering, gemeenten, sportverenigingen en regiokantoren
Steeds meer gemeentes ontdekken de kracht van sport als middel om een breed scala aan beleidsdoelen te bereiken. Ruim de helft van de gemeentes heeft een sportnota, in bijna alle gevallen wordt tenminste één andere afdeling betrokken bij de ontwikkeling van het sport- en beweegbeleid. Sportservice Noord-Holland adviseert en begeleidt bij het gehele beleidsproces.

Bij de beleidsvoorbereiding analyseren wij de beleidsproblemen en de mogelijke oorzaken. Op basis van deze analyse komen wij tot een formulering van het einddoel en de bijbehorende evaluatiecriteria.
Gegeven de grote ervaring van Sportservice Noord-Holland in de praktijk van de sport rekenen wij het tot onze specialiteit om te komen tot een optimaal beleidsontwerp waarin wij, in samenspraak met alle belanghebbenden, bepalen wat de meest effectieve en efficiënte beleidsinstrumenten zijn.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met: Peter van der Aart    


2. Accommodatiebeleid en ruimtelijke ontwikkeling op gemeentelijk niveau
Het voor de inwoners beschikbaar stellen en in stand houden van goede sportvoorzieningen en –faciliteiten is voor veel gemeentes een zeer belangrijke doelstelling. Vaak wordt dit uitgebreid tot een totaal beleid op het gebied van sport en recreatie. De gemeente wenst een klimaat en de voorzieningen (speelvoorzieningen, trapveldjes, ontmoetingsplekken) te creëren zodat kinderen en jongeren zich kunnen ontplooien op een manier die bij hen past. Jong en oud, allochtonen en gehandicapten moeten voldoende mogelijkheden krijgen om te bewegen  Samenwerking tussen alle betrokkenen (ouders, kinderen, buurtbewoners, scholen en sportverenigingen) is daarbij van groot belang.

Steeds vaker ligt echter ook de nadruk op een zo efficiënt mogelijk beheer van de voorzieningen. Sportservice Noord-Holland constateert een spanning tussen het economische en maatschappelijke nut van accommodaties. Sportvoorzieningen zijn duur en terecht wordt de discussie gevoerd worden hoe ver de lokale overheid gaat in het voorwaardenscheppend beleid. De burger moet kunnen sporten, maar wat mag dat kosten, en wie krijgt de rekening?

Een onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt is de beleidsevaluatie. Niet alleen de gemeenteraad wil inzicht, artikel 213a van de gemeentewet biedt ook het college van B&W de mogelijkheid om de doelmatigheid en doeltreffendheid van het (integrale) sportbeleid te onderzoeken. Sportservice Noord-Holland heeft ook op dit terrein de noodzakelijke ervaring om u van dienst te zijn.

Sportservice Noord-Holland kan u begeleiden bij het gehele beleidsproces of dit geheel of gedeeltelijk uit handen nemen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Peter van der Aart

3.Visie-ontwikkeling
Voordat een sportbeleidsnota kan worden geschreven moeten eerst de doelstellingen van het sportbeleid worden vastgesteld. Zaken als; het maatschappelijke doel van de sport, de betekenis van sport en bewegen voor de gezondheid, de relatie tussen topsport en breedtesport, de bevordering van participatie en integratie komen hierbij aan de orde.
Het ontwikkelen van een visie op het gemeentelijk sportbeleid is, in de eerste plaats een zaak van de politiek.
Sportservice Noord-Holland kan hierbij een rol spelen door het aangeven van de discussiepunten en het organiseren van gesprekken en bijeenkomsten.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Peter van der Aart

4. Optimaliseren gebruik en beheer van sportvoorzieningen: Het Vijf Stappenplan
Om een zo goed mogelijke afweging te maken heeft sportservice Noord-Holland een stappenplan ontwikkeld waarmee het gebruik en het beheer van sportvoorzieningen in kaart kan worden gebracht tegen het licht van actuele trends en beleidsontwikkelingen. Het resultaat voor de gemeente is een op maat gemaakt plan voor het inrichten van het accommodatiebeleid.

De vijf stappen in het onderzoek naar beheer en gebruik van sportaccommodaties zijn:

  • Bespelingonderzoek (Analyse van het gebruik)
  • Analyse van het beheer
  • Analyse van het beleid (Beschrijving van beleidsmatige mogelijkheden lokaal/ provinciaal en landelijk)
  • Beheermodellen (beschrijving van de verschillende mogelijkheden om sportaccommodaties te beheren)
  • Aanbevelingen gericht op een specifieke lokale situatie betreffende één of meer binnen, danwel buitensportaccommodaties

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erik Puyt  

5. Accommodatiescan: het opstellen van een lange termijn accommodatiebeheersplan
Sportverenigingen zijn zeer belangrijke partijen bij het inrichten van accommodaties, zowel als gebruiker en steeds vaker met een verantwoordelijkheid op het gebied van het onderhoud en het beheer. Daarom wenst de gemeente sterke verenigingen, goed georganiseerd en bestuurd, die in staat zijn hun onderhoudsverplichtingen op de lange termijn te vervullen én hun maatschappelijke verantwoordelijkheid kunnen nemen.

Zowel de vereniging als de gemeente wil graag inzicht in de vaak gecompliceerde verplichtingen die samenhangen met het recht om een sportvoorziening te mogen gebruiken. Om dit inzicht te bieden heeft Sportservice Noord-Holland de accommodatiescan ontwikkeld. Door de toepassing hiervan krijgt de gemeente inzicht in de actuele stand van zaken en de scan ondersteunt de gemeente en de vereniging bij het opzetten van structureel accommodatiebeleid.

De accommodatiescan bestaat uit twee onderdelen:

  • een bouwtechnische inventarisatie van de accommodatie en
  • een beoordeling van de financiële situatie.

Samen met de vereniging gaat onze verenigingsadviseur aan de slag. Vooraf wordt de vereniging gevraagd om een aantal vragen te beantwoorden. Vervolgens vindt op de locatie van de vereniging een zogenaamde schouw plaats; de gehele accommodatie wordt bekeken en doorgenomen. De verenigingsadviseur maakt, uitgaande van het oordeel van de vereniging, een rapport over de staat van de accommodatie en het noodzakelijke en gewenste onderhoud. De financiële situatie van de vereniging bepaalt vervolgens hoe het 'lange termijn onderhoudsplan' eruit ziet.

Het resultaat is een 'Accommodatiebeheersplan' waarin op basis van de geschatte  onderhoudsverplichtingen op de lange termijn de financiële slagkracht wordt bepaald die nodig is om op duurzame wijze de sportvoorziening te gebruiken en te beheren. Uiteraard worden specifieke aanbevelingen en aandachtspunten in het eindrapport opgenomen.

De accommodatiescan kan ook worden ingezet om de behoefte aan (nieuwe) sportaccommodaties in kaart te brengen. De scan wordt dan gebruikt als aanvulling op de uitvoering van een GIS-applicatie, op deze wijze wordt de behoefte aan nieuwe of vernieuwing van accommodaties zowel kwalitatief als kwantitatief bepaald.
Beide producten gezamenlijk kunnen een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van accommodatiebeleid op regionaal en provinciaal niveau.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erik Puyt  

6. Bovenlokale afstemming, GIS-applicatie

Veel accommodatievraagstukken houden niet op bij de gemeente grenzen. In tal van takken van sport is er sprake van een schaalvergroting. Deels door de hogere eisen van de sporters, deels door commerciële en technische ontwikkelingen, die een groter verzorgingsgebied vereisen om de noodzakelijke investeringen te doen renderen.

Sportservice Noord-Holland adviseert bij het bovenlokaal gebruik van sportvoorzieningen.
Hierbij wordt gekeken naar het beschikbare aantal accommodaties, bijvoorbeeld sporthallen in een regio, de gebruiksmogelijkheden en het huidige gebruik.
Een accommodatiescan (zie bij 5) kan een belangrijke rol bespelen bij het vaststellen van de kwaliteit van bestaande accommodaties.

Naast de kwaliteit is echter ook de kwantiteit bijvoorbeeld het beschikbare aantal vierkante meters zaalvloeroppervlak in een regio van belang. Door de beschikbare vierkantemeters at te zetten tegen de wensen van de gebruikers (sporters, recreanten, scholen etc.) kan een beeld worden geschetst van de bestaande tekorten of overschotten.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erik Puyt

Om een dergelijke analyse snel en voor meerdere takken van sport te kunnen uitvoeren is door het Kenniscentrum Recreatie een GIS-applicatie voor de sport ontwikkelt. Via deze GIS-applicatie kunnen overschotten of tekorten aan sportvoorzieningen snel in kaart worden gebracht.
Momenteel wordt door Sportservice Noord-Holland gewerkt aan een uitvoeringsplan voor de Provincie Noord-Holland.


7. Het provinciaal beleid m.b.t. de ruimtelijke ordening
Op 1 juli 2008 is de nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening (Wro) van kracht geworden (De oude wet werd WRO genoemd).
Binnen deze wet krijgen het rijk en de provincie meer mogelijkheden om onder eigen verantwoordelijkheid projecten te ontwikkelen en uit te voeren. Het ontwikkelen van voorzieningen voor sport en recreatie behoort tot de mogelijkheden. Met andere worden provincies en Rijk kunnen zelf plannen ontwikkelen voor de bouw/aanleg van sportvoorzieningen.
De provincie heeft een bedrag van € 15 miljoen beschikbaar gesteld voor sportaccommodaties met een nationale en/of internationale uitstraling. Bijdragen zijn in het vooruitzicht gesteld voor het Pim Mulier Honkbalstadion in Haarlem (€ 4.220.000) en vernieuwing van het Wagnerstadion (hockey) in Amsterdam (bedrag nog niet bekend). De resterende financiële middelen zijn beschikbaar voor accommodaties die vallen binnen een ‘Witte vlekkenplan’ van NOC*NSF, dat naar verwachting in het voorjaar van 2009 wordt gepubliceerd, en die door de sportbond worden aangewezen als zgn. A-accommodaties.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erik Puyt.